محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1437
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
اردوى كيوان شكوه را در آدينه بازار گذاشته ، و نواب امير كبير سليمان خان و حسينقلى خان و حاجى ابراهيم خان را به محافظت اردو گماشته خود به نفس مبارك با صادق خان شقاقى و جمعى از سپاه ظفرهمراه از آب عبور فرمودند ، اگرچه بعضى از سفاين شكسته و برخى از لشكريان غرق شدند از وضع عبور لشكر منصور ابراهيم خليل خان هراسان شده قلعهء محكم پناهآباد را گذاشته به داغستان گريخت و قلعه را عساكر نصرت مآثر پادشاهى متصرّف شدند و اموال و اثقال و خزاين و دفاين زياد از اين قلعه به دست آمد ، ولى بعد از اين فتح و غلبه كوكب حيات شهريار عظيم الاقتدار ايران ميل به افول و غروب نمود - تبيين اين مقال آنكه : سه نفر از ملازمان حضرت و چاكران خلوت مصدر جرم و جنايتى شده اعليحضرت همايون آنها را به وعيد قتل تهديد فرمودند ، و چون به تجربه بر آنها معلوم شده بود كه آنچه را شهريار تاجدار بيان و اظهار فرمايند لابد به عمل خواهد آمد و شفاعت و ضراعت ثمرى نخواهد بخشيد ، بنابراين زندگانى خود را منحصر به شهادت پادشاه ذيجاه ايران دانستند . لهذا در شب شنبهء بيست و يكم ذيحجه هنگام سحر بر سر بالين آن شهريار تاجور آمدند و روانى را كه از بزرگى در جهان نمىگنجيد روانهء غرفات جنان نمودند و تاج و كمر و بازوبندهاى مشهور و صندوقچهء جواهر را برداشته نزد صادق خان شقاقى بردند - مدّت سلطنت شاه شهيد آقا محمّد شاه طابثراه از فوت كريم خان وكيل هيجده سال و دو ماه بود كه تقريبا در ظرف يازده سال كمال استقلال را داشتند - نگارنده گويد كه : جميع مورّخين ايران و فرنگ شهادت شاه شهيد سعيد را در سال هزار و دويست و يازده نوشتهاند مگر لسان الملك كه در شب شنبه بيست و يكم ذيحجهء هزار و دويست و دوازده نگاشته است - بهرحال از مآثر مشهورهء ملوكانهء اين پادشاه تعمير بلدهء طهران ، و تذهيب قبّهء حضرت سيّد الشهداء عليه آلاف التحية و الثناء ، و ضريح نقرهء مطلّاى نجف اشرف ، و مرمّت روضهء مقدّسهء رضوى عليه السّلام و مسجد جامع قزوين است - مدّت عمر شريفش پنجاه و هفت سال و الحق از سلاطين باعزم و حزم و ابهّت و مهابت بود و در مدّت سلطنت و كشورستانى اقدامات بزرگ فرموده است . پس از آنكه شهريار معظّم آثار به سعادت شهادت فايز گشت و آن شب